Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
Strony WWWSerwery VPSDomenyHostingDarmowy Hosting CBA.pl

pisanki 2013 - Historia - Ludowe Towarzystwo Naukowo Kulturalne Garwolin

Przejdź do treści

Menu główne:

pisanki 2013

Spotkania świąteczne

W dniu 6 kwietnia 2013 roku członkowie Ludowego Towarzystwa Naukowo - Kulturalnego spotkali się w Centrum Kultury i Sportu w Garwolinie aby z okazji Świąt Wielkiej Nocy podzielić się jajkiem.
Zapoznaliśmy się z historią pisanki, którą ciekawie przedstawiła Hanna Kondej a także można było obejrzeć pisanki i jajka wielkanocne wykonane różną techniką.  
Ozdoby i pisanki pokazane tu na zdjęciach
na pierwszym pokazie poniżej wykonały Panie:
Lidia Wawer
Hanna Kondej
W sąsiedniej sali Centrum Kultury i Sportu była wystawa pisanek  i ozdób wielkanocnych
wykonanych na konkurs przez dzieci okolicznych szkół.

Pisanki z tej wystawy znajdują się na ostatnim pokazie na tej stronie.



Historia pisanki  - od Mezopotamii do współczesności

Jajko w kulturze

Jajko jest jednym z najstarszych symboli używanych w obrzędowości różnych kultur. Jest elementem mitów kosmogonicznych, mówiących o powstaniu ziemi, nieba oraz słońca. W istnienie „kosmicznego” jajka, z którego powstał Wszechświat wierzyli m.in. Celtowie, Babilończycy czy Egipcjanie. Niemal wszędzie jajko uważane było za symbol początku życia i początku wszechrzeczy.







 Etnograf, Barbara Ogrodowska, w sposób następujący pisze o roli jajka w mitach poszczególnych kultur:

  • Według mitów filipińskich i indyjskich, świat powstać mógł z gromnego jaja, a legendy asyryjskie wyprowadzają świat z jaja Feniksa. Święty Jan Damasceński mówił o analogii pomiędzy budową kosmosu i jaja; skorupę kojarzył z niebem, wyściełającą ją błonę z obłokami, białko z woda, żółtko z ziemią i minerałami.

  • Jajo pojawia się również w mitach śródziemnomorskich, oznaczając nieboskłon, na który składa się siedem sfer oraz w fińskim eposie Kalewala, gdzie początku wszechświata upatruje się w sześciu złotych jajach.

  • U wielu ludów w różnych zakątkach świata jajko było używane w magii i lecznictwie, wykorzystywano je do oczyszczenia i ochrony człowieka przed szeroko rozumianym złem. Stanowiło ono element praktyk i rytuałów, mających na celu wzmocnienie sił witalnych. W starożytnych grobowcach umieszczano posążki Dionizosa trzymającego w dłoni jajko – symbol powrotu do życia, jajko wkładano także do rzymskich katakumb i egipskich grobowców. W starożytnym Egipcie jajko było symbolem bogini Ptah, która nadawała światu kształt jajka. Dlatego u sufitu egipskich świątyń zawieszano jajka. W Grecji natomiast było ono atrybutem bogini miłości i piękna – Afrodyty.

  • U Słowian jajko było symbolem solarnym. Symbolizowało nowe życie, a przez to stało się przedmiotem kultu. Od dawna jajko jest atrybutem życia, toteż na wiosnę, gdy wszystko budzi się z zimowego snu, obdarowywano się jajkami. Według pogańskich zwyczajów mężczyźni polewali kobiety wodą (symbol życia), a one odwdzięczały się im obdarowując ich innym symbolem życia – jajkami. W mitologii słowiańskiej, jajko – źródło wszelkiego życia uważane było za amulet przeciw czarom i złym mocom, występowało więc w obrzędach wiosennych i ku czci zmarłych.

Z upływem czasu jajka, z przedmiotu zbieractwa uzupełniającego skromne pożywienie ludów pierwotnych, przerodziły się w przedmiot kultu, stając się z czasem wielkanocną „pisanką”, która została włączona w cykl obrzędów ku czci Zmartwychwstałego Chrystusa. Zwyczaje chrześcijańskie, wyrosłe z obrzędowości kościelnej oraz wierzenia pogańskie, będące pozostałością kultu sił przyrody, składają się na tradycje ludową, która wiąże się nie tylko z Wielkim Tygodniem i okresem Wielkanocy. Od czasu zaadaptowania symboliki jajka przez chrześcijaństwo, odgrywa ono ważną rolę jako symbol zmartwychwstania. Kościół dążył początkowo do rozdzielenia tradycji chrześcijańskiej od obrzędowości pogańskiej, zabroniono więc spożywania jajek w okresie Wielkanocy. Zakaz cofnięto w XII wieku.
Historia pisanek
Zwyczaj malowania jaj narodził się na terenie sumeryjskiej Mezopotamii i rozpowszechnił się w starożytności na całym obszarze śródziemnomorskim. Najstarsze pisanki liczą ponad 5000 lat i pochodzą z terenów Mezopotamii, nieco późniejsze zaś z Egiptu, Persji, Rzymu.
O zwyczaju barwienia jaj w czasach Cesarstwa Rzymskiego wspominają Owidiusz, Juwenalis i Pliniusz. Wraz z nadejściem wiosny starożytni Chińczycy obdarowywali się kolorowymi jajkami, których skorupki pokryte były misternymi miniaturami przedstawiającymi kwiaty wiśni, chryzantemy, ptaki.
W starożytnym Egipcie motywem zdobniczym jajek były skarabeusze z dwoma postaciami ludzkimi. W Kairze na jajkach uwieczniano wizerunki sławnych mężów. W Sudanie zamieszczane były cytaty z Koranu. Australijscy Aborygeni rzeźbili jaja strusie, traktując je jako świętość. Natomiast do Europy zwyczaj zdobienia jaj przynieśli prawdopodobnie Persowie.
Najstarsze pisanki na ziemiach polskich pochodzą z końca X wieku, z wykopalisk na Ostrówku w Opolu i w okolicach Wrocławia. Inne znaleziska prowadzą na Ukrainę.   Najstarsze ukraińskie pisanki pochodzą, jak wynika z badań Erasta Biniaszewskiego, z doby Rusi Kijowskiej – X-XI wiek. Charakteryzowały się one paskowym ornamentem i żółto-zielonym deseniem. S. Kyłymnyk. twierdzi, iż zdobione jaja istniały na terenie Słowiańszczyzny już w III wieku n.e.
       Najstarsza zachowana ukraińska pisanka pochodzi z XII lub XIII wieku. Odnaleziona została podczas wykopalisk w 1992 roku, prowadzonych podczas halickiej ekspedycji archeologicznej, pod kierownictwem Jurija Łukomskiego. Podczas odkopywania pozostałości cerkwi na Carynce (wieś Kryłos, obwód Iwano-Frankowski
/Staniławów/) znaleziono 2 ceramiczne pisanki o wymiarach 2,5 na 4,0 cm. Zrobiona z gliny pisanka, pokryta była brunatnym barwnikiem oraz ornamentem paskowym w żółtym kolorze.
Niestety, ze względu na kruchość skorupek, najstarsze pisanki nie zachowały się, jednak badając dane archeologiczne, stwierdzono, iż pierwsze pisankowe ornamenty zostały zaczerpnięte z kultury trypolskiej. Jednym z pierwszych badaczy i zbieraczy pisanek ukraińskich był antropolog Hwedir Wołk, który w 1874 rok, na III konkursie archeologicznym w Kijowie, zwrócił uwagę uczonych na duże znaczenie pisanki dla poznania ukraińskiego ornamentu. Od tego momentu etnografowie zaczęli zbierać pisanki, zaczęły też powstawać, posiadające bogaty materiał ilustracyjny, prace naukowe o pisankarstwie. Pierwszą pracą naukową o pisance była, wydana w 1881 roku, książka M. Sumcowa pod tytułem Pisanki. W tym samym czasie ukazała się etnograficzna praca Polaka, Oskara Kolberga, Pokucie, w której m.in. zostały omówione pisanki z tego regionu. Pionierami opisu pisanek z innych regionów byli także F. Krczek, W. Szuchewycz, M. Korduba, M. Skoryk, I. Gurguła.

Miejsce pisanki w obrzędowości wielkanocnej
Z kultury ludowej, w której jajko pełniło rolę talizmanu, symbolu zdrowia, życia, miłości, płodności, wyrósł zwyczaj święcenia wielkanocnych pisanek. Barbara Ogrodowska pisze o ludowych wierzeniach dotyczących jajek i pisanek:
Według wierzeń ludowych jajko przeciwdziałało każdemu złu. Stosowano je więc w zabiegach na urodzaj i w obrzędach pasterskich, w magii, medycynie, w zwyczajach zalotnych i obrzędach zadusznych. W pierwszy dzień Wielkanocy zakopywano jaja w skiby pól i w grządki ogrodów warzywnych, na urodzaj. Wydmuszki i skorupy pisanek rzucano do sadów pod drzewa owocowe. Miało to odstraszyć szkodniki i spowodować obfitość owoców.
W procesie chrystianizacji pisankę włączono do elementów symboliki wielkanocnej. Obecnie pisanki powszechnie wykonuje się przed Wielkanocą, a także na coraz rzadziej obchodzone i zapomniane Jare Święto. Ich zdobieniem zajmowano się w okresie postu lub tylko w Wielkim Tygodniu, rozpoczynano w Niedzielę Palmową lub Wielki Czwartek. Nie mogło ich zabraknąć na wielkanocnym stole, czy podczas święcenia pokarmów. Miały symbolizować rodzącą się do życia przyrodę, a jednocześnie nadzieję, jaką czerpią chrześcijanie z wiary w zmartwychwstanie Chrystusa. Tradycja święcenia jaj jest bardzo stara. Wytworzyła się w średniowieczu, w środowiskach klasztornych, w czasach, gdy przestrzegano postu tak surowo, że zabraniał on spożywania również jaj. Ich poświęcenie miało zapobiec chorobie po długich wyrzeczeniach postnych, a także wyjednać błogosławieństwo dla duszy i ciała.
Czynności związane z przygotowaniem pisanek zaczynano często nawet dwa lub trzy tygodnie przed świętami, należało je jednak zakończyć w Wielki Piątek. Malowaniem jaj zajmowały się na początku tylko kobiety, przede wszystkim młode panny, mężczyznom wówczas nie wolno było wchodzić do izby. Pisanki otrzymywali najpierw najbliżsi, członkowie rodziny, przyjaciele. Matki chrzestne obdarowywały pisankami swoje dzieci chrzestne. W tygodniu po Wielkanocy pisankami obdarowywano osoby zaprzyjaźnione. Podarowanie pisanki pannie lub kawalerowi odczytywane było jako wyraz sympatii.
     Nawiązując do prastarych wierzeń, dawano wyraz pamięci o przodkach, zanosząc pisanki na groby zmarłych. Ta, mająca korzenie w pogaństwie, tradycja zachowała się na Huculszczyźnie. Wyznawcy obrządku wschodniego zanoszą pisanki na cmentarze w drugą niedzielę wielkanocną (zwaną też Białą lub Przewodnią Niedzielą). W prawosławiu  dzień ten nazywa się Radaunica i przypada na wtorek po drugiej niedzieli wielkanocnej. Zwyczaj ten miał swe korzenie w pogańskich Zaduszkach obchodzonych w okresie przesilenia wiosennego, na które później chrześcijaństwo nałożyło święta Wielkiej Nocy, wykorzystując symbolikę dawnych wierzeń. Dawniej w wielkanocne święto zmarłych (w Przewody – stąd Niedziela Przewodnia) toczono jajka po mogiłach, wkopywano je                   w ziemię jako ofiarę i pokarm dla zmarłych. Do obrzędowości tej należy również krakowskie święto Rękawka .

Bibliografia

1. B. Ogrodowska, Radujcie się, weselcie… O polskich zwyczajach i obrzędach wielkanocnych, Państwowe Muzeum Etnograficzne, Warszawa 2001,
2. J. Smosarski, Świętowanie doroczne w Polsce, Biblioteka „Więzi” t. 92,
3. Słownik symboli, W. Kopaliński, Warszawa 1997,
4. J. Lipka, O jajku prawie wszystko, czyli o wielkim dziele sztuki na małej skorupce, Opole 2005,
5. J. Smosarski, Oblicza świąt, Biblioteka „Więzi” t. 168, Warszawa 2005,
6. D. Forstner, Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990,
7. Z. Gloger, Rok polski w życiu, tradycji i pieśni, Warszawa 1900.

referat na podstawie opracowania między innymi Szymona Iwniaka
www.pk.org.pl/artykul.pahp?id=495&krajePage=3
wygłosiła
Hanna Małgorzata Kondej




 
Jesteś Katalog stron odwiedzającym stronę
 Statystyki
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego